جغرافیای استان فارس
بسمه تعالی
جغرافیای استان فارس
حدود و موقعیت فارس :
استان فارس ،از استانهای جنوبی کشور که با وسعت تقریبی 122000کیلومتر مربع پس از استانهای سیستان و بلوچستان ،کرمان و یزد به عنوان چهارمین استان وسیع کشور به شمار می رود و از اطراف با استانهای اصفهان ، یزد ، کرمان ، هرمزگان ، بوشهر و کهکیلویه و بویراحمد همجوار می باشد.
ویژگی های طبیعی:
از نظر ناهمواریها ، استان فارس متشکل از نواحی کوهستانی و دشت های متعدد می باشد . کوههای استان فارس بخشی از رشته کوه عظیم زاگرس است که با جهت شمال غربی – جنوب شرقی در استان امتداد یافته و به سواحل جنوبی متصل می گردد . به علت فشار صفحه عربستان منطقه فارس از نظر زمین ساختی فعال است و نه تنها باعث چین خوردگی ناشی از حرکات کوهزایی شده بلکه باعث ایجاد گسل های متعدد در سطح استان گردیده که نقش مهمی در لرزه خیزی استان دارند .
دشتهای آبرفتی استان نیز با وسعت گوناگون در سطح استان گسترده شده و بویژه در نواحی مرکزی و غربی استان به زیرکشت انواع محصولات کشاورزی رفته است .
از نظر اقلیمی ، سرزمین گسترده فارس دارای تنوع آب و هوایی بوده که عواملی از قبیل وسعت زیاد ، تنوع ناهمواری ها و همچنین ورود انواع توده های هوایی است که مناطق مختلف استان را تحت تاثیر قرار می دهند که از آن میان تاثیرات توده هوای مدیترانه ای در افزایش باران و ریزش برف در سطح استان قابل توجه است و همچنین ورود توده هوای گرم عربستان که در افزایش گرما و خشکی هوا در نواحی جنوب استان تاثیر گذار است .
عامل اصلی در تنوع آب و هوایی استان ، ارتفاع و تغییرات عرض جغرافیایی است که موجب تغییرات دما و بارش در سطح استان شده اند . تفاوت دما و بارش بین مناطق استان زیاد است . میانگین بارش استان حدود 300 میلیمتر است که از کم بارانترین مناطق استان (آباده ، لار ، لامرد) تا پربارانترین مناطق استان ( سپیدان ، نورآباد ، کازرون ) بیش از 4 برابراختلاف دارد .
منابع طبیعی استان فارس:
تنوع آب و هوایی باعث تنوع در زیست بوم گردیده است اگرچه نواحی کوهستانی استان از نظر سکونت و جذب جمعیت اهمیت زیادی ندارند ولی از جهت تامین منابع آب و تعدیل درجه حرارت برای نواحی پایکوهی و دشت های استان اهمیت زیادی دارد به طوری که در این مناطق پوشش گیاهی جنگلی و مراتع مناسب شکل گرفته است در حالی که در نواحی جنوبی و شرقی استان به علت بارش کم و گرمای شدید پوشش گیاهی بسیار ضعیف است و خاک شور و غیرحاصلخیز امکانات کشاورزی را محدود کرده است . عمده بیابانهای استان نیز در این نواحی گسترش یافته است مثل بیابانهای لارستان و لامرد که در جنوب و همچنین بیابانهای بوانات و آباده که در نواحی کم باران شمال استان واقع شده است در برخی مناطق بیابانی استان براثر تبخیر شدید مناطق کویری مانند ، کویر قطرویه در محدوده شهرستان نیریز شکل گرفته است .
تغییرات اقلیمی ،کمی بارش ، بی نظمی آن و تبخیر شدید در برخی سالها موجبات پدیده خشکسالی های دوره ای در سطح استان می شود .
از نظر منابع آب سالانه در استان فارس حدود 40 میلیارد متر مکعب ریزش های جوی در سطح استان می بارد که بخش اعظم آنها تبخیر شده ( 73 درصد ) و بقیه به صورت آبهای زیرزمینی و آبهای سطحی ظاهر می گردد که به شکل رودهای فصلی و موقت در گستره استان جاری می باشند که مهمترین و پرآب ترین آنها رود کر می باشد که پس از پیوستن رود سیوند به دریاچه بختگان می ریزد و بقیه رودها مانند قره آقاج ، فهلیان ، فیروزآباد ، رودبال ، شاپور ، دالکی، و.............از استان خارج شده و در نهایت به خلیج فارس می ریزد و بخشی از آنها به شکل دریاچه های کوچک و بزرگ ظاهر شده اند که علت تشکیل آنها گسل و شیب طبقاتی زمین می باشد ، اغلب این دریاچه ها فصلی و با آب شورند مثل دریاچه بختگان ، دریاچه مهارلو وطشک نرگس و تعدادی از آنها دارای آب شیرین می باشند ( دریاچه پریشان ، کافتر ، تالاب ارژن ) که از آب شیرین آنها برای کشاورزی و پرورش ماهی استفاده می شود .
جغرافیای اقتصادی :
استان فارس به لحاظ دارا بودن شرایط مناسب جغرافیایی و تنوع آب و هوایی از توانمندیهای اقتصادی برخوردار است و با توجه به برتری نسبی از لحاظ تولیدات کشاورزی و معادن غنی و منابع طبیعی و ذخایر زمینی یکی از استانهای توسعه یافته کشور می باشد .
بخش کشاورزی در استان فارس ، نقش اساسی در تولید ، اشتغال و امنیت غذایی کشور داشته است و به دلیل تنوع اقلیمی و وجود منابع بالقوه و بالفعل آب و خاک و اراضی وسیع مرتعی و جنگلی زمینه مناسبی را در توسعه کشاورزی دارد . این استان گستره وسیعی از فعالیت های متنوع را از قبیل تولیدات زراعی ، باغی ، دامی و شیلات را در حوزه کشاورزی در بر میگیرد و طی چند دهه اخیر در زمینه تولید گندم ، ذرت ، چغندرقند، خرما، انجیر و انار رتبه اول تا سوم را به خود اختصاص داده است .
ابن استان با برخورداری از 167 معدن فعال از کانی فلزی و غیر فلزی و همچنین برخورداری از ذخایر نفت و گاز در نواحی جنوبی استان حائز اهمیت زیادی است و به علت برخورداری از مواد اولیه و دارا بودن نیروی انسانی متخصص در زمینه صنایع غذایی و تبدیلی ، صنایع پتروشیمی و نفت و گاز و همچنین صنایع برق و الکترونیک و مخابرات حائز اهمیت است ، همچنین این استان به دلیل دارا بودن 34/ از آثار تاریخی و فرهنگی در زمینه گردشگری سرآمد استانهای کشور می باشد .
جغرافیای انسانی استان فارس:
استان فارس از دیرینه ترین کانونهای تمدن و فرهنگ ایران است که با قدمت تاریخی خود از مراکز تاثیرگذار بر تمدن ایران و جهان بوده است . در کهن ترین اسنادی که از این سرزمین یاد شده کتیبه های باستانی بین النهرین و نوشته های یونان قدیم است . نام پارس از دوران گذشته تا اواسط قرن حاضر در آثار و مکا تبات بین المللی به جای نام ایران به کار برده می شد . پارس در اصل نام یکی از اقوام آریایی ساکن جنوب ایران بوده است که درکتیبه های هخامنشی به نام پارسه و در زبان یونانی persia آمده است ، زندگی در استان به شیوه های متفاوت کوچ نشینی ، روستانشینی و شهرنشینی از دیر باز در استان فارس رایج و متداول بوده است .
استان فارس از مراکز مهم کوچ نشینی است که با جمعیت 131717 نفر عشایر حدود 32 درصد جمعیت کوچ نشین کشور را شامل می شود . مهمترین ایلهای کوچ نشین استان ایل قشقایی ، ایل خمسه ، ایل ممسنی و برخی طایفه های مستقل هستند که در محدوده های استان فارس جابجا می شوند .
از نظر شکل گیری زندگی روستایی نیز فارس از سابقه ی طولانی برخوردار است و یکی از ویژگی های فارس تعدد و پراکندگی زیاد روستاها است که عواملی مانند نوع معیشت و تعداد جمعیت در این پراکندگی ها نقش داشته است از نظر زندگی شهری نیز کهن ترین شهرهای ایران را می توان در استان فارس جستجو کرد ، برخی شهرها مانند : شیراز ، کازرون ، فیروزآباد ، فسا ، داراب ، لار ، جهرم و نی ریز شهرهای تاریخی بازمانده از دوران گذشته اند اما در دوران اخیر تعدادی شهر نیز تحت عوامل مختلف جغرافیایی شکل گرفته اند .
از نظر تقسیمات سیاسی چنانچه گفته شد استان فارس از مراکز اصلی تمدن پارس دارای سابقه و قدمتی طولانی است که همواره در طول تاریخ از ایا لت های مهم کشور به شمارمی رفته است .محدوده سیاسی استان در برنامه تقسیمات کشوری در طول زمان تغییرو تحولات زیادی یافته است به طوری که درنخستین برنامه تقسیمات کشوری در سال 1316 دارای ، پنج شهرستان بوده و به عنوان استان هفتم معرفی شده است ولی در آخرین سرشماری دارای 26 استان ، 77 بخش ، 81 شهر و199 دهستان میباشد که وسیعترین شهرستانهای آن لارستان ، شیراز ، نی ریز، اقلید و ممسنی می باشد . علاوه بر آن شهرهای کازرون ، فسا ، آباده ، جهرم ، داراب ، فیروزآباد ، استهبان ، مرودشت و سپیدان از شهرستانهای قدیمی استان می باشند . در دو دهه اخیر با تغییرات در محدوده برخی از مناطق استان شهرستانهای بوانات ، خرم بید ، ارسنجان ، لامرد ، زرین دشت ، قیروکارزین ، پاسارگاد ، فراشبند ، خنج و مهر شکل گرفتند با تقسیما ت انجام شده در دو سال اخیر و مجزا شدن شهرستان رستم و شهرستان سروستان هم اکنون استان فارس به 26 شهرستان تغییر یافته است .
ویژگی های فرهنگی استان فارس:
زبان و انواع گویشهای محلی استان فارس
زبان رسمی مردم استان فارس نظیر تمام ایرانیان فارسی دری است. پیش از اسلام زبان ایرانیان پهلوی و ساسانی بوده است.ازقرن دوم وسوم زبان دری که ریشه ای کهن داشته جای زبان پهلوی و ساسانی راگرفت و توجه حکومت و نویسندگان و شعرا به آن موجب شد که به صورت زبان رسمی در آید . فارس به لحاظ غنای فرهنگی و تحولات اجتماعی و تاریخی از نظر تعدد و تنوع گویش ها در ایران بی نظیر است . گویش های شناسایی شده در فارس عبارتند از : گویش مرودشتی ، گویش لری محسنی ، گویش کوهمره ای ، گویش ترکی قشقایی ، گویش لری ( با لری محسنی متفاوت است ) و .....
در نقاط مختلف استان فارس لهجه های متفاوتی نیز وجود دارد که لهجه ها دگرگون شده زبان است ولی برای همه قابل فهم است مانند : لهجه جهرمی ، لهجه آباده ای و ...
اعتقادات و باورهای دینی :
مردم فارس از دیر باز ، با حضور مادها و شکل گیری حکومتهای ماد و هخامنشی تا ظهور اسلام دارای آئین زرتشت بوده اند . باور به اهورامزدا به عنوان پروردگار جهان مردم ایران زمین را به عنوان مردمی موحد از سایر تمدنهای عهد باستان که غالبا بت پرست بودند جدا می سازد .
پس از ظهور اسلام نیز با پذیرش اسلام در ترویج مبانی فکری و فرهنگی اسلام بسیار کوشا بوده اند . وجود بناهای بسیار زیبا و شگفت انگیز و شاعران ، ادبا ، هنرنمدان و دانشمندان فرزانه فراوانی به عنوان بنیانگزاران مکتب شیراز دررشته های معماری ادبی ، فلسفی ،عرفانی و علمی،آسمان فرهنگی فارس را ستاره باران کرده اند.
زبان و انواع گویش های محلی استان فارس
زبان رسمی مردم استان فارس نظیر همه ایرانیان فارسی دری است .پیش از اسلام زبان ایرانیان فارسی دری بوده است .از قرن دوم و سوم زبان دری که ریش های کهن داشته جای زبان پهلوی و ساسانی را گرفت و توجه حکومت و نویسندگان و شعرا به آن موجب شد که به صورت زبان رسمی در آید.
فارس به لحاظ غنای فرهنگی و تحولات جغرافیایی و تاریخی از نظر تعدد و تنوع گویش ها در ایران بی نظیر است. گویش های شناسایی شده در فارس عبار ت اند از :گویش مرودشتی,گویش لری محسنی, گویش کوهمره ایی,گویش ترکی قشقایی, و گویش لری
در نقاط مختلف استان فارس لهجه های متفاوتی نیز وجود دارد که لهجه دگرگون شده زبان است ولی برای همه قابل فهم است مانند:لهجه جهرمی,لهجه آبادهای و.........
گذشته استان فارس
فارس سرزمین پهناوری است که پیشینه طولانی در تاریخ ایران و جهان دارد.سابقه تمدن در این استان به حدود 5000 سال قبل از میلاد می رسد.
وجود رود های بزرگ در فارس سبب شکل گیری مراکز تمدنی در این سرزمین شده است .یافته های باستان شناسان در اطراف رود کر و پلوار نشان از وجود مراکز مسکونی مربوط به دوران قبل از تارخ می باشد که به" تپه"و"تل" مانند تپه موشکی,تل نخودی و تل ماکون.
یکی از قدیمی ترین تمدن های دوره تاریخ قبل از ورود اقوام آریایی به استان فارس تمدن ایلامی است که در هزاره دوم قبل از میلاد در غرب فارس وجود داشته است.
نام فارس یا پارس در تاریخ هم پایه ایران است. کهن ترین یادی که از این سرزمین شده مربوط به کتیبه های بین النهرین و نوشته های یونان قدیم است. نام پارس از آن روزگار تا اواسط قرن حاضر در آثار و مکا تبات ابین المللی به جای ایران بکار برده می شد.
مردمی که نخستین بار نام خود را به این سرزمین داده اند شاخ ه ای از مهاجران آریای بودند که حدود قرن نهم قبل از میلاد پس از ورود به فلات ایران مدتی را در کوه های شمال غربی زاگرس در حوالی ارومیه امروزی ساکن شدند.به آنان و سرزمین شان "پارسوا"گفته می شد .در قرن هفتم قبل از میلاد پانان به سوی سرزمین های جنوب غربی ایرانفلات ایران مهاجرت کردند ودر حدود فارس امروزی ساکن شدند .این محل به نام آنان "پارسواش"و سپس پارس نامیده شد.پارس ها قبایل متعددی بودند که برخی زندگی چادر نشینی و گروهی یک جا نشینی برگزیدند
.
